RSS

Phillip Noyce: Backroads to Hollywood (trích)

05 May

Lời tựa: Dưới đây là đoạn trích từ cuốn sách Backroad to Hollywood (tên gốc: Phillip Noyce: Backroads to Hollywood) do tôi (Moonie Mun) và một số bạn khác cùng dịch (trong đó có Quỳnh Hà). Sách sẽ được phát hành trong tháng 5. Phillip Noyce có thể không phải là một đạo diễn đi vào huyền thoại nước Mỹ, nhưng ở nước Úc quê hương, ông được coi như một niềm tự hào. Đoạn trích này nói về khoảng thời gian Noyce bắt đầu biết tới điện ảnh và quyết định trở thành một nhà làm phim. Tôi nghĩ rằng đoạn trích này sẽ giúp cho các bạn (đặc biệt là những bạn hiện đang làm phim ngắn) hình dung rõ hơn về con đường trở thành đạo diễn của một người hiện đã thành công, tất cả cũng bắt đầu từ số 0, trong một hoàn cảnh đất nước còn nhiều định kiến, rào cản không khác chúng ta lúc này là bao nhiêu. 

Trong đoạn trích sau, những đoạn bôi nghiêng là lời của tác giả cuốn sách – Ingo Petzke, còn các đoạn không bôi nghiêng là lời của Phillip Noyce.

Vào tháng Tám năm 1968, một vài tháng trước khi tôi tốt nghiệp trung học, tôi đánh bạo bước vào khu phố cổ từ khu ngoại thành trung lưu của mình ở Wahroonga. Tôi nhìn thấy một tấm áp phích trên cột điện thoại quảng cáo về những bộ phim “ngầm” của Mỹ. Có một hình vẽ màu xanh đẹp đẽ đầy mê hoặc trên tấm áp phích mà sau này tôi phát hiện ra là được thiết kế bởi một nhà làm phim người Úc tên là David Perry. Từ “ngầm” khơi gợi lên tất cả niềm hứng thú của một cậu bé mười tám tuổi cuối thập niên sáu mươi: trong một thời đại mà cứ bị kiểm duyệt thì hứa hẹn sẽ có cảnh khêu gợi, có lẽ vậy; một thời đại mà nơi cấm ma túy thì hứa hẹn sẽ có thể kiếm được marijuana, hay thậm chí những thứ nặng đô hơn; trong một thời đại mà sự đối đầu giữa các phụ huynh bảo thủ và những đứa con chịu ảnh hưởng của bùng nổ dân số hậu chiến đang diễn ra, nó hứa hẹn một nơi mà bất kỳ ai cũng có thể sánh vai với những người đồng chí hướng và âm mưu ngầm phá những thiết chế xã hội, điều mà có vẻ như là mục đích sống của tất cả những người dưới 30 tuổi thời đó.

Cha mẹ tôi lớn lên trong thời kỳ suy thoái kinh tế sau chiến tranh thế giới thứ hai và điều mà thế hệ họ muốn là mua được một căn nhà, có ba đứa con và sống thật tĩnh lặng. Và vì thế điều mà tất cả con cái của họ muốn là không sống trong một căn nhà vùng ngoại ô, không sống tĩnh lặng. Những giá trị thủ cựu đó phải được hoàn toàn loại bỏ.

“[Vì vậy] vào đầu tháng Chín năm 1968, tôi tham gia vào một nhóm chen chúc ở Union Theatre và ở đó tôi xem mười bảy bộ phim ngắn được Ubu sưu tập. Chính vào đêm đó tôi cho rằng toàn bộ thái độ của tôi về nghệ thuật, toàn bộ thái độ của tôi về điện ảnh – trên thực tế là toàn bộ cuộc đời tôi – đã thay đổi.

Tôi tới đấy để hóng chút giật gân, xem mười bảy bộ phim và rồi sau đó lắng nghe mấy người quảng cáo trong phòng giải lao. Tôi đã rời khỏi rạp chiếu trong đêm đó với suy nghĩ, “Mình sẽ làm phim như vậy. Mình có thể làm được.” Đây dường như là phong cách mà điện ảnh nói với tôi. Đó là sự tức thời, trực tiếp, cá nhân và phi thương mại. Nó được nhắm tới sự bộc lộ cá nhân, không phải lợi nhuận, nó riêng tư, trái ngược lại với tính tập thể, nó là sự tự do đầy phong cách, nó dường như chỉ yêu cầu một chút ít kinh phí, sự cách tân làm chìa khóa chủ đạo. Đó hoàn toàn là thứ mỹ thuật phi-Hollywood; nó được khởi động trên một tầng bậc đầy bản năng mà thường là cốt truyện phi tuyến tính và na ná với những hình ảnh gây ra ảo giác vốn đang là mốt thời đấy – cho dù đó là âm nhạc, nghệ thuật hay trong những họa tiết trên tấm áo sặc sỡ của bạn. Những bộ phim đó đã nói với tôi như vậy.

Khái niệm “phim ngầm” được lấy từ một bài trên tạp chí Time xuất bản năm 1968 có tiêu đề “Đi lên từ Ngầm”. Đây là một phong trào chống lại Hollywood dựa trên việc phát minh ra máy quay dễ di chuyển, thứ có thể cầm trên tay, ngược lại với loại máy móc cồng kềnh cần thiết cho phim Hollywood, và đồng thời dựa trên nguồn cung cấp phim rất nhạy sáng như phim Kodak 4x, thứ loại bỏ được những dụng cụ chiếu sáng đắt đỏ.

Riêng ở Mỹ, một nhóm các nhà làm phim tập hợp lại trong những năm 1950 và thành công vượt bậc vào thập kỷ 1960, những người không làm phim để cung cấp cho mạng lưới phát hành, mà chỉ để bộc lộ quan điểm cá nhân. Và họ thành lập nên một hiệp hội để phát hành loại phim này. Ở New Yorks, Jonas Mekas, người làm phim The Brig, và anh trai ông, Adolphus Mekas, đã khởi đầu cho Hiệp hội các nhà làm phim New York, và rồi có một hiệp hội ở San Francisco, Hiệp hội Các nhà làm phim Canyon.

Điều tôi thấy là một nhóm các phim thường được làm mà chẳng tốn kém gì mấy. Tôi nghĩ bộ phim rẻ nhất chỉ mất 10 đô la. Không bộ phim nào có yếu tố khiến bạn liên tưởng tới những tiêu chuẩn sản xuất của Hollywood. Nhưng, chúng cũng không phải là sản phẩm của mấy nhà sản xuất xúc xích ở Los Angeles làm lấy được để cung cấp cho những cái miệng đói ăn trên khắp thế giới.

Từ rạp chiếu phim chật như nêm này tôi nhận ra rằng Ubu Films đang quảng cáo một thể loại phim nào đó với thế giới văn hóa hạ cấp của đám người mang cái vẻ nghệ sĩ giả cầy huênh hoang. Có vẻ như bạn có thể móc hầu bao bất cứ ai cho những trò giải trí vô lối, miễn là bạn quảng cáo nó đúng cách.

“… Tôi tới Union Theatre nhiều đêm sau đó, thu gom nhiều tài liệu, tờ rơi và bài báo, cũng như những thứ rơi rớt khác của những gã từ Ubu. Và tôi phát hiện ra rằng tia sáng dẫn đường trong Ubu Film, có vẻ như là ba người – Aggy Read, Albie Thoms và David Perry… [Họ] đều có ria mép và… có vẻ như tới từ tầng hầm của một căn thuộc dãy nhà liên kế ở Redfern. Xem tất cả những bộ phim ấy trong đêm đó, thu nhận được tất cả những thông tin, tôi đã ngay lập tức bị ba nỗi khao khát mạnh mẽ tóm lấy. Trước hết, tôi muốn có ria mép; thứ hai, tôi muốn sống trong một căn nhà liên kế trong nội thành thành phố, và thứ ba, tôi muốn trở thành một nhà làm phim.”

Với lòng quyết tâm rất đặc trưng của Noyce, sau khoảng khắc khai sáng đó, ông ngay lập tức liên hệ với “những anh chàng ở Ubu”, những bậc thầy được biết tới trong thế giới phim ngầm ở Úc. Thoms nhớ lại: “Anh ấy tới văn phòng của chúng tôi ở Redfern để sắp xếp một buổi chiếu các bộ phim của tôi ở trường Barker của anh ấy. Tôi nhớ rằng anh ấy bước vào trong văn phòng với bộ đồng phục và va đầu chỗ cầu thang bởi chiều cao quá khổ của mình, đánh rơi cả cái mũ rơm. Đáng chú ý là buổi chiếu phim đó là để gây quỹ cho một trường mẫu giáo dành cho thổ dân, và rằng trường của anh ấy sẽ kiểm duyệt vài bộ phim.” Noyce từ đó thường xuyên tham dự các buổi họp mặt hàng tuần được tổ chức bởi các nhà làm phim trẻ.

Tôi nhận ra có rất nhiều người giống mình, muốn được làm phim ngắn, để thể hiện bản thân, nhưng đồng thời cũng là một kiểu của dân tộc chủ nghĩa. Chúng tôi muốn ghi lại hình ảnh của chính đời sống mình, hình ảnh nước Úc. Chúng tôi muốn làm phim Úc. Aggy, Albie và David khuyến khích tất cả mọi người hãy đi và làm một bộ phim cho chính mình.

Năm tháng sau đó, trong những ngày nghỉ sau tốt nghiệp cấp ba và chuẩn bị vào đại học, tôi nhận được công việc đào cống rãnh cho Water Board ở Sydney. Công việc này giúp tôi dành dụm một khoản tiền để làm phim ngắn. Trong những ngày nghỉ, tôi đã tới xem những buổi chiếu phim khác và gần như đã bắt đầu làm việc với những anh chàng đó. Họ cũng có một công ty chuyên tổ chức các buổi trình diễn với ánh sáng.

Họ đã bắt đầu cho in một tờ báo kiểu văn hóa lập dị gọi là Ubu News. Một cách khác để tôi kiếm được tiền cho bộ phim đầu tay là đi bán tờ báo đó, và tôi gần như là người bán báo Ubu News đắt hàng nhất. Trên thực tế, tôi đã bị bắt vì bán tờ báo này. Trong một số báo có mục quảng cáo cho quần jean Levi’s, có hình một gã đang cố gắng úp cái quần lên đầu, vì thế dương vật của anh ta cứ thế phô ra, chuyện này đã bị cảnh sát kết tội là khiêu dâm. Tôi đã bị kết án là có tội và hưởng án treo, trong vòng một năm hay sao đó, vì đã xuất bản những ấn phẩm không đứng đắn. Trong lời buộc tội trình lên quan tòa, người khởi tố thậm chí còn đề cập tới Bài thuốc của Phil.

Đó là tên tờ báo của riêng tôi. Trong vòng vài tháng, tôi đã đến nói chuyện ở Domain. Domain giống như Speaker’s Corner ở Luân Đôn. Vào mỗi Chủ nhật, một số lượng lớn người diễn thuyết sẽ tới khu vực trước Khu trưng bày Nghệ thuật của New South Wales, xếp hộp hoặc bậc thang rồi cứ đứng đó nói về bất cứ chủ đề nào mình thích. Đó thật là một cách giải trí tuyệt vời vào chiều Chủ nhật khi tới đó và tranh cãi với họ. Có một gã tên là Webster, khá nổi tiếng vì có tài kể chuyện; gã cũng bán một tờ báo vào mỗi chủ nhật. Tôi thấy gã bán được bao nhiêu là báo, và nghĩ, “Chà, đây là một ý tưởng hay. Mình sẽ có tờ báo của riêng mình.” Vì thế tôi bắt đầu xuất bản Bài thuốc của Phil. Bạn sẽ phải diễn thuyết vài giờ đồng hồ, nhưng điều bạn thực sự muốn là bán báo của mình. Và bạn có thể bán được 500 tờ. Quả là một vụ làm ăn béo bở. Vì thế, vào mỗi Chủ nhật trong vòng vài ba tháng, chúng tôi đã làm vậy.

Tôi nhận ra rằng những người tới những chỗ như vậy cũng muốn được giải trí. Chủ nhật tiếp theo tôi quay lại và nhận thấy mọi người đang ngồi ở chỗ tôi đã diễn thuyết hôm trước và đợi tôi. Tôi nghĩ, “Hay thật! Nói gì người ta cũng nghe.” Về cơ bản, thứ lý thuyết mà tôi hô hào có một phần là niềm đam mê thực sự – như là tuyên bố chống lại cảnh sát và chống lại kiểm duyệt – và một phần được bịa ra để gây ấn tượng và tạo sự khó chịu trong công chúng. Đó là cách để bạn bán báo. Nếu bạn có thể làm cho khán giả bức xúc, thì tranh cãi sẽ được tiếp tục và đồng thời kéo dài thêm được chừng nửa giờ cho “đồng bọn” bán thêm được một ít báo. Ví dụ, một mánh mà tôi thấy rất có ích cho việc làm ăn là tôi ủng hộ rằng bất cứ những ai hơn 60 tuổi mà không làm được gì nữa thì nên bị xử tử. Tất nhiên, tất cả những người già đồng loạt đứng dậy gào thét, la ó. Thế là chúng tôi bán được nhiều báo hơn.

Sau đó, tôi buộc phải từ bỏ bởi cảnh sát tới bắt tôi sau khi tôi xuất bản những bài thơ khiêu dâm mà tôi lấy từ Tuyển tập các bài thơ khiêu dâm của Penguin. Tôi đã được nghe từ một chương trình phát thanh nào đó rằng vài bậc phụ huynh than phiền về tờ báo của tôi, thứ mà con cái của họ đã mua. Tôi biết thời của mình đã hết khi tôi nghe chuyện này. Vì thế, ngày Chủ nhật tiếp theo tôi không tới và đúng như dự đoán, cảnh sát đã bao vây ở đó. Tuy nhiên, tôi vẫn xoay xở xuất bản thêm được sáu hay tám số, cũng như tránh bị bắt thêm lần nữa.

Ở đây, Noyce đề cập tới lần bị bắt đầu tiên vào Tháng Mười một năm 1969 vì tội “bán “văn hóa phẩm đồi trụy” (một bản Ubu News số 12) ở một ga tàu trong nội thành như ghi chép của Mudie. Tuy nhiên, theo lời Noyce, nó xảy ra bên ngoài một phòng khiêu vũ ở ngoại thành.

Ông đã bị kết tội và được tha vì cư xử tốt mà không bị ghi vào sổ tiền án.

Trong khoảng thời gian chưa làm gì tôi tới chỗ vài người bạn và nói rằng nếu họ đầu tư vào phim của tôi thì họ sẽ có một vai trong đó. Thật không may, gã bạn có bố là một bác sĩ giàu có – lại là diễn viên dở tệ nhất mà người ta từng đặt trước máy quay. Nhưng hắn đã đầu tư 400 đô-la, và vì thế tôi phải cho hắn làm diễn viên chính. Lạ là, hắn có tên là David Frost, nhưng chẳng có liên quan gì tới David Frost, phóng viên phỏng vấn kiêm dẫn chương trình người Anh. Tên của bộ phim là Better to Reign in Hell (Thà làm vua địa ngục), được lấy ra từ Paradise Lost (Thà làm vua địa ngục còn hơn làm đầy tớ chốn thiên đàng). Về cơ bản, bộ phim là câu chuyện của một anh chàng bị ám ảnh bởi cô gái mà anh ta thấy đi thấy lại trong các quảng cáo và trong những giấc mơ hoang đường của anh về cô ta, thứ mà có thể hoặc không thể hình dung lại được. Đó là một bộ phim lấy cảm hứng chủ yếu từ kỹ thuật hình ảnh, dàn dựng và tự sự trong những bộ phim ngầm mà tôi đã xem ở các buổi chiếu của Ubu.

Tôi đã quyết định rằng tôi không thể kiêm quay phim vì tôi không biết cách sử dụng máy quay. (Về sau tôi nhận thấy chẳng có gì phức tạp lắm để điều khiển máy quay và tráng phim) Tôi thuê David Perry, người đã chụp ảnh cho nhiều bộ phim của Albie Thoms làm người quay phim của mình và trả cho anh ta 25 đô-la một ngày cho ba ngày quay. Tôi cũng thuê Clemency Weight, người đã xuất hiện trong phim của Albie Thoms, để đóng vai người phụ nữ ám ảnh nhân vật chính và để cô ta khỏa thân chạy dọc bờ biển.

Bộ phim đó tốn khoảng 600 đô-la và được quay bằng phim 16 li đen trắng.


Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on 05/05/2011 in Directors, People

 

Tags: ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: